Media berichten over omstreden studie zonder oog voor kritiek wetenschappers, met als gevolg dat kwetsbare groepen terugvallen op roken
Delft, 1 april 2026 – Recente berichtgeving van onder meer NU.nl en RTL Nieuws over een Australische studie die stelt dat vapen waarschijnlijk long- en mondkanker veroorzaakt, geeft volgens meerdere wetenschappers een incorrect beeld. Belangrijke kritiek op dit onderzoek blijft onbelicht, terwijl de impact van deze berichtgeving een groot effect kan hebben op het gedrag van rokers.
De betreffende studie, gepubliceerd in het tijdschrift Carcinogenesis, is door meerdere onafhankelijke wetenschappers van gerenommeerde Britse universiteiten als Cambridge, UCL en Queen Mary University inhoudelijk beoordeeld. Zij plaatsen stevige kanttekeningen bij zowel de methode als de daaruit volgende conclusies. Volgens hen worden vergaande uitspraken gedaan over de schade van vapen zonder dat deze worden gedragen door het bewijs uit het onderzoek.
De studie trekt vergaande conclusies op basis van een methode die volgens deze critici de wetenschappelijk toets niet doorstaat. Hun kritiek richt zich onder meer op het ontbreken van duidelijke selectiecriteria, een vooraf vastgestelde methode en objectief bewijs waardoor de conclusies niet meer zijn dan de persoonlijke interpretatie van de auteurs. Prof. Lion Shahab van UCL is onverbiddelijk en zegt dat de review “buitengewone claims maakt die niet worden gestaafd door de data. Shahab noemt het bijzonder verontrustend dat de review eerdere zwaar bekritiseerde studies toch citeert en suggereert dat nicotine carcinogene eigenschappen heeft, terwijl dit helemaal niet wordt erkend door het Internationale Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC).
Daarnaast wordt benadrukt dat de studie geen vergelijking maakt met roken. Juist die vergelijking is essentieel voor rokers die overwegen over te stappen naar minder schadelijke alternatieven. Door deze context weg te laten, ontstaat een beeld dat geen recht doet aan de relatieve risico’s. Link naar kritiek op Science Media Centre.
De gevolgen van een dergelijke stellige manier van berichtgeving, zoals ook in deze studie het geval, zijn volgens de Esigbond zichtbaar in de recent door CBS gepubliceerde cijfers. De deze maand gepubliceerde data laat zien dat het aantal rokende 50-plussers toeneemt, waaronder ook het aandeel zware rokers, terwijl het gebruik van e-sigaretten binnen deze groep laag blijft of afneemt. Dit betreft een groep met een lange rookgeschiedenis en een verhoogd gezondheidsrisico, waardoor het roken van tabak extreem gevaarlijk is.
Volgens de Esigbond draagt de onvolledige communicatie over risico’s bij aan verwarring onder rokers. Wanneer de risico’s van vapen worden verteld zonder een vergelijking te maken met roken, ontbreekt de context die nodig is om een geïnformeerde keuze te maken. Dit heeft directe gevolgen voor de volksgezondheid. Immers, de sigaret is uiteindelijk het allerschadelijkste wat iemand kan doen.
De Esigbond roept redacties en journalisten op om bij berichtgeving over dit onderwerp structureel twee vragen mee te nemen: hoe verhouden de risico’s zich tot roken en wat zegt de bredere wetenschap over de studie. Reacties van meerdere onafhankelijke wetenschappers, verzameld via het Science Media Centre, laten zien dat er geen brede steun is voor de conclusies van deze studie. Volgens de Esigbond is het essentieel dat berichtgeving volledig en zorgvuldig plaatsvindt, zodat het publiek de volledige context kan zien en in staat is om betere en goed overwogen keuzes te maken.
