Beste redactie,
Graag reageren wij op uw nieuwsbericht van 1 april ’Onderzoekers: sterk bewijs voor relatie tussen vapen en longkanker’ over de recent gepubliceerde studie “The carcinogenicity of e-cigarettes: a qualitative risk assessment”, waarin arts-onderzoeker Daphne Raad “hoopt dat politiek en beleidsmakers het rapport aangrijpen om vapen onder jongeren terug te dringen. Hoeveel extra bewijs heb je nodig?”
Juist vanwege de verstrekkende claims die door de auteurs worden gedaan, is het van groot belang deze publicatie zorgvuldig te duiden. In dat kader wijzen wij u graag op de reacties van onafhankelijke experts via het Science Media Centre, een gezaghebbend platform waar wetenschappers direct reageren op actuele studies.
Deze experts uiten stevige en inhoudelijke kritiek op zowel de methodologie als de interpretatie van de bevindingen. Zij wijzen onder meer op het ontbreken van een systematische analyse, het gebruik van indirect bewijs en het risico dat biologische mechanismen worden gepresenteerd als daadwerkelijk gezondheidsrisico. Deze context is essentieel om te voorkomen dat de studie wordt gelezen als hard bewijs voor een causaal verband, terwijl volgens meerdere deskundigen de wetenschappelijke basis daarvoor ontbreekt.
Juist bij een onderwerp met grote maatschappelijke en gezondheidsimpact is het van belang dat berichtgeving volledig is en verschillende perspectieven belicht. Volwassen rokers hebben recht op correcte en evenwichtige informatie, zodat zij een weloverwogen keuze kunnen maken voor hun gezondheid: stoppen met roken of, als dat niet lukt, volledig overstappen op minder schadelijke alternatieven. Onvolledige of eenzijdige berichtgeving kan ertoe leiden dat rokers blijven doorroken, terwijl juist daar de grootste gezondheidswinst te behalen is.
De meest recente cijfers onderstrepen dit belang. Positief is dat het gebruik onder jongeren van 12 tot 16 jaar in 2025 duidelijk is gedaald, zowel voor roken als vapen. Tegelijkertijd zien we dat onder 50-plussers het roken weer toeneemt en ook het aantal zware rokers groeit. Juist deze groep heeft het meeste te winnen bij een goed begrip van de relatieve schadelijkheid van verschillende nicotineproducten.
Ik wil u daarom vragen uw berichtgeving in het licht van deze expertkritiek te heroverwegen en waar nodig aan te vullen, zodat uw lezers een volledig en evenwichtig beeld krijgen van de stand van de wetenschap.
Ik begrijp dat u niet op onze duiding hoeft af te gaan, maar ik hoop dat u de reacties van deze onafhankelijke experts via het Science Media Centre in uw afweging wilt meenemen.
Ik ben uiteraard beschikbaar voor een nadere toelichting.
Hieronder een samenvatting van de expertreacties op de studie:
Professor Peter Hajek, Professor of Clinical Psychology and Director of the Health and Lifestyle Research Unit, Queen Mary University of London Noemt de conclusies misleidend. De studie behandelt elke detecteerbare stof als gevaarlijk zonder naar dosis te kijken en negeert de vergelijking met roken, waar blootstelling veel hoger is. Er wordt gebruikgemaakt van irrelevante studies zoals dierproeven en extreme testomstandigheden. Hij waarschuwt dat verkeerde informatie rokers kan weerhouden van overstappen.
Professor Lion Shahab, Professor of Health Psychology and Co Director of the UCL Tobacco and Alcohol Research Group, University College London Vindt de studie methodologisch zwak en niet systematisch. De selectie van studies is onduidelijk en mogelijk bevooroordeeld. De auteurs maken nog steeds gebruik van studies waarop uitgebreide kritiek is gegeven. Claims over kanker zijn niet onderbouwd. Hij waarschuwt voor overdrijving en sensationalisering van risico’s.
Dr Baptiste Leurent, Associate Professor in Medical Statistics, University College London Benadrukt dat dit geen nieuw onderzoek is maar een narratieve review of opiniestuk. Het kan misleidend zijn als het wordt gepresenteerd als bewijs voor een verband tussen vapen en kanker.
Dr Stephen Burgess, Statistician at the MRC Biostatistics Unit, University of Cambridge Geeft aan dat de studie mogelijke biologische mechanismen laat zien, zoals DNA schade en oxidatieve stress, maar geen bewijs levert dat dit leidt tot kanker bij mensen. Mechanismen zijn geen bewijs voor daadwerkelijk risico.
Dr Gavin Stewart, Co Chair of the Campbell Collaboration Methods Group, Statistical Editor and Reader in Interdisciplinary Evidence Synthesis, Newcastle University Stelt dat de studie niet voldoet aan basiscriteria voor degelijk bewijs. Er is geen transparante methode, geen beoordeling van bias en geen robuuste analyse. De conclusies zijn daardoor mogelijk niet meer dan een mening.
Professor John Britton, Emeritus Professor of Epidemiology, University of Nottingham
Geeft aan dat de studie geen nieuwe inzichten biedt en vooral bevestigt dat e-sigaretdamp stoffen kan bevatten die potentieel schadelijk zijn. Tegelijkertijd bekritiseert hij dat de studie geen inschatting maakt van hoe groot het daadwerkelijke risico is voor gebruikers. Volgens hem laten bestaande studies zien dat de blootstelling aan schadelijke stoffen bij vapen zeer laag is en dat de risico’s waarschijnlijk klein zijn. Hij benadrukt dat vapen veel minder schadelijk is dan roken.
Professor Peter Shields, Emeritus Professor of Medical Oncology, The Ohio State University Noemt de studie selectief en misleidend. Er wordt bewijs genegeerd dat laat zien dat blootstelling aan carcinogenen sterk afneemt bij overstap van roken naar vapen. Hij waarschuwt dat media de verkeerde conclusies kunnen overnemen.
